زینب آزادبخت
تماس با من
پروفایل من
نویسنده وبلاگ زینب آزادبخت
آرشیو وبلاگ
      زمین شناسان دانشگاه آزاد اسلامی (مسیری جدید در ارتقای سطح علمی)
مردان نمکی زنجان نویسنده: زینب آزادبخت - ۱۳٩٠/٥/٢

مردان نمکی نامی است که به چندین مومیایی کشف‌شده در معدن نمک چهرآباد در استان زنجان داده شده‌است. این چند جسد، که بر اثر بی‌توجهی و ادامهٔ کار معدن به‌شدّت با بولدوزر آسیب دیده‌اند مربوط به زمان هخامنشی و دو جسد نیز مربوط به اواخر دوران اشکانی است.

پیکر نخستین مومیایی در معدن نمک چهرآباد واقع در یک‌کیلومتری جنوب روستای حمزه‌لو در ناﺣﻴﮥ غرب شهرستان زنجان پیدا شده‌است. سر و پای چپ یکی از این مردان در موزهٔ ایران باستان تهران قابل بازدید است.

کشف نخستین مرد نمکی

در زمستان سال ۱۳۷۲، معدن‌کاران به‌هنگام خاکبرداری و استخراج نمک از معدن زیر تپه‌های این منطقه، با نیم‌تنهٔ یک جسد روبه‌رو شدند. این جسد دارای ریش و موی بلند و حلقهٔ گوشواره‌ای از جنس طلا در گوش چپ بود. جسد مزبور در اواسط یکی از تونل‌های معدن، که حدود ۴۵ متر طول داشت، به‌دست آمد. از تاریخ ۶ اسفند ۱۳۷۲، کاوش‌ها در این منطقه آغاز شد. درپی کاوش‌ها؛ یک ساق پا درون چکمهٔ چرمی، سه قبضه چاقو، شلوارک، شی نقره‌ای، قلاب سنگ، قطعات طناب چرمی، سنگ ساب، یک عدد گردو، قطعات سفال و چند تکه پارچه منقوش و قطعات خردشده استخوان نیز پیدا شد. باستان شناسان در مورد ظاهر این پیکر گفته‌اند احتمالاً مرد نمکی از طبقه اشراف تات زبان و شاهزاده‌ها بوده‌است، زیرا برروی لباس او جواهرات و زیورآلاتی پیدا شده که مخصوص این طبقه بوده، و همچنین آنها چنین فرضیه دارند که او یا درحال فرار به غار پناه برده یا در جنگی از میدان گریخته و به غار پناه آورده و آنجا فوت کرده و موریانه‌ها پیکرش را، که از نمک پوشیده بوده، خورده‌اند. سه جسد دیگر ازجمله یک زن در این ناحیه نیز چندی بعد کشف شده‌است.

پژوهش‌ها

با انجام آزمایش‌های سالیابی به روش کربن ۱۴، که بر روی نمونه استخوان‌ها و پارچه‌های مجموعه صورت گرفت، قدمتی حدود ۱۷۰۰ سال (اواخر اشکانی – اوایل ساسانی) برای مرد نمکی تعیین گردید. آزمایشات دی‌ان‌آ نشان داد که سن مرد نمکی هنگام مرگ حدود ۳۷ سال و قد وی حدود ۱۷۵cm بوده‌است. با بررسی آزمایش‌های انجام‌شده بر روی سلول‌های موی سر، گروه خونی مرد نمکی+B تعیین شد.

با آزمایش سی تی اسکن و رادیولوژی، مشخص شد که مرد نمکی دراثر سقوط ناگهانی درون یکی از گودالهای معدن نمک و وارد شدن ضربه بسیار شدید به ناحیهٔ راست جمجمه و صورت از بین رفته‌است. مطالعات باستانشناختی بر روی مجموعه مرد نمکی نشان داد که به علت آرایش خاص موهای بلند سر و صورت، وجود گوشوارهٔ طلا در گوش چپ، چکمه چرمی با ساخت و دوخت بسیار ظریف و هنرمندانه و همچنین نوع و بافت تکنیکی پارچه لباس و بدست آمدن شئ نقره‌ای همراه با متوفی، فرد مزبور یک کارگر ساده معدن نمک نبوده، بلکه فردی عالی رتبه و دارای پایگاه اجتماعی بالا بوده‌است، اما علت حضور، سقوط و مرگ وی در معدن نمک چهرآباد همچنان در پردهٔ راز و ابهام باقی مانده‌است.


کشف اتفاقی مرد نمکی 2 و مجموعه‌ای از اشیا، موجب شد پژوهش‌های باستان‌شناختی در معدن نمک چهرآباد بعد از گذشت 11 سال از سر گرفته شود؛ بنابراین کاوش در معدن با وجود شرایط آب و هوایی نامناسب و دشوار در دی ماه 1383 به منظور نجات بخشی آثار و بقایای باقیمانده آغاز شد.

بنای دوالفقاری زنجان، محل نگهداری مردان نمکی (عکاس: زینب آزادبخت)

مرد نمکی شماره 4، کاملترین جسد از نوجوانی ۱۶ ساله که متعلق به ۲۳۵۰ سال قبل (دورهٔ هخامنشی) است

مرد نمکی شماره ۴، در بنای ذوالفقاری زنجان، اسفند ۱۳۸۶

مرد نمکی شماره 3

مرد نمکی 3 همچون مرد نمکی 2 به صورت اتفاقی و طی کار باطله‌برداری بولدوزر توسط معدن‌کاران در سال 1383 کشف شد. به دلیل سقوط یک صخره بسیار بزرگ نمک روی مرد نمکی 3 این جسد نیز به صورت متلاشی شده و تکه تکه به دست آمد.

آنچه مرد نمکی 3 نامیدیم در واقع بقایای استخوان، لباس و قسمت‌هایی از بافت نرم فردی بود که همچون معدنچیان دیگر بر اثر ریزش تونل و سقوط یک سنگ چند تنی روی او کشته شده بود.

 مرد نمکی شماره 4

مرد نمکی 4 سالم‌ترین و کامل‌ترین جسد نمکی به‌‌دست‌آمده از معدن چهرآباد است. علی‌رغم آسیب‌دیدگی هنگام مرگ، تقریبا بیشتر قسمت‌های بدن سالم باقی مانده که شامل مجموعه‌ای از استخوان‌ها و بافت نرم است که بر اثر از دست دادن آب بدن کاملا خشک شده است. 

هنگام کشف، جسد در وضعیت دمر قرار داشت. به شکلی که صورت و قسمت جلوی بدن روی خاک قرار گرفته بود. دست‌ها از ناحیه آرنج خم شده، دست چپ روی زمین و دست راست در حالت تقریبا مشت شده بود. پای راست به صورت نیمه باز و پای دیگر جمع شده در زیر شکم قرار داشت. با وجود شکستگی جمجمه در چند قسمت، دلیل مرگ براساس تحقیقات دکتر شکوهی با عکسبرداری سی تی اسکن، فشار بر قفسه سینه و پارگی قلب در نتیجه ریزش تونل‌ها و فرود آمدن خاک و آوار روی وی بوده است.

براساس تحقیقات انجام گرفته مشخص شد این مومیایی طبیعی، پسر جوانی بوده که هنگام مرگ حدود 16 سال داشته است. قد این مومیایی 170 تا 175 سانتی‌متر است.  بر گوش‌هایش حلقه فلزی دیده می‌شود. 

موهای سر وی کوتاه و به رنگ خرمایی است. به همراه این جوان مومیایی شده، اشیای جالب توجهی نیز کشف شد. یکی از این اشیا، چاقوی فلزی با دسته استخوانی است که در غلافی چرمی به کمربند پارچه‌ای او بسته شده است. از اشیای دیگر می‌توان به 2 کوزه کوچک سفالی سالم اشاره کرد.  همچنین طناب‌های گیاهی یک مهره کوچک با لعاب آبی، یک پی سوز سالم دود زده، 11 تکه سفال و... نیز همراه این جسد یافت شده است.  از ویژگی‌های بسیار مهم این مومیایی طبیعی، لباس کامل است که برتن او دیده می‌شود. این لباس از بالا پوشی بلند، یک شلوار و کفش چرمی تشکیل شده است.

مرد نمکی شماره 5

این مومیایی طبیعی نیز در کاوش فصل دوم در حالی یافت شد که بجز سر، بقیه قسمت‌های بدن زیر صخره و سنگ‌های آواری بزرگ قرار گرفته بود.

شکل جسد نشان می‌داد این شخص نیز همچون نمونه‌های قبلی بر اثر حادثه‌ای که منجر به تخریب و ریزش تونل گردیده، کشته و مدفون شده است، بر خلاف مومیایی نمکی شماره 4 بیشتر بافت بدن مرد نمکی 5 پوسیده شده و از میان رفته است. بافت نرم فقط در قسمت‌هایی کوچک از 2 دست، پاها، بخش‌هایی از صورت، سینه و لگن باقی دیده می‌شود.

موی سر جسد به شرایط محیطی که مرد نمکی در آن قرار گرفته، برمی‌گردد. کم بودن میزان نمک در این محیط و نفوذ آب از بالای کوه به این بخش از معدن از دلایل اصلی پوسیده شدن زیاد مرد نمکی 5 است.

مرد نمکی شماره 6

ششمین مرد نمکی، هنگام بارندگی‌های ماه گذشته و در پی بازدید مالک معدن نمک چهره‌آباد در بخشی از ترانشه‌های باستان‌شناسی آشکار شده است.

 ششمین مرد نمکی که هنوز اطلاعاتی از او به دست نیامده زیر سنگ بزرگی که احتمالا باعث مرگ وی شده مدفون مانده است. با کشف ششمین جسد مومیایی، هیات باستان‌شناسی معدن نمک چهره‌آباد طی یک نامه‌نگاری درخواست کاوش برای نجات بخشی آن داشتند که پژوهشکده باستان‌شناسی با تاکید بر حفاظت آثار باستانی خواستار مدفون شدند دوباره مرد نمکی 6 شد.

 نتایج

پیش از کاوش‌های 2 فصل 83 و 84 در معدن نمک چهرآباد، براساس یافته‌های 12 سال پیش تصور بر این بود که معدن محل کشته شدن شاهزاده ساسانی و یا نماینده هیات حاکمه اقوام سکایی در سده 8 پیش از میلاد بوده است؛ اما با کاوش‌های 2 فصل اخیر مشخص شد همه مومیایی‌های مکشوفه از معدن، کارگران و معدنکارانی بودند که در نتیجه ریزش معدن و فرو ریختن دیواره‌ها و سقف و تونل‌ها کشته و مدفون شده‌اند. 

طبق کاوش‌های انجام یافته، همچنین مشخص شد که معدن از حدود اواخر عصر آهن شناسایی شده است. براساس آزمایش‌های سال‌یابی کربن 14 مشخص شد مرد نمکی 3، 4، 5 مربوط به دوره هخامنشی با قدمت حدود 2300 سال و مرد نمکی 1، 2، مربوط به دوره اشکانی و اوایل ساسانی، با قدمت حدود 1800 سال قبل است؛ بنابراین با توجه به شواهد و مدارک موجود، ریزش تونل‌های معدن چهرآباد، دست کم دوبار و با فاصله زمانی حدود 500 سال رخ داده است.

نخستین بار حدود 2300 سال پیش و هنگام فعالیت معدنکاران، بخش بزرگی از تونل‌های معدن ریزش و در آن مردان نمکی 3، 4،5 کشته شده‌اند و سپس با گذشت حدود 600‌ ‌ 500 سال دوباره حادثه‌ای دیگر در معدن نمک رخ داده و در نتیجه آن، مردان نمکی 1و2 نیز کشته و مدفون شده‌اند. 

در حال حاضر به استثنای مومیایی نمکی شماره یک که در موزه ملی کشور نگه داشته می‌شود بقیه اجساد و اشیای به دست آمده از معدن چهرآباد به صورت موقت در موزه رختشویخانه زنجان در شرایط مطلوب، تحت نظارت کارشناسان مربوط نگهداری می‌شوند. پس از افتتاح موزه بزرگ باستان شناسی زنجان در عمارت ذوالفقاری، مجموعه مکشوفه از چهرآباد به آنجا منتقل خواهند شد و در معرض دید عموم قرار خواهند گرفت.

منابع: ویکی پدیا- جام جم آنلاین

لینک      نظرات ()      

مطالب اخیر میکای سیاه مراحل نوشتن پروپوزال فوق لیسانس/ دکتری در کانادا بیست و سومین همایش بلورشناسی و کانی شناسی ایران اولین کنفرانس ملی سنجش از دور و سیستم اطلاعات جغرافیایی در علوم زمین توپاز عناصر کمیاب (REE) کماتوئیت و بافت اسپینیفکس مهناز میرزایی، اولین زن معدنکار ایران پگماتیت چیست؟ حقیقتی تلخ و رایج در دانشگاه های ایران
کلمات کلیدی وبلاگ 1390 (٢) 5 شهریور 1390 (۱) arc gis (٢) babylon geology glossary (۱) death valley (۱) earth (٤) fluid inclusion (۱) gps (۱) gravity (۱) icp (۱) icp-ms (۱) landslid (٢) niagara falls (۱) pirajno 2009 (۱) plan of study (۱) ree (۱) remote sensing (۱) satellite image (۱) usgs (۱) xrd (۱) آبشار (۱) آبشار نیاگارا (۱) آبشناسی (٤) آتشفشان (٥) آتشفشان های زیر یخچالی (۱) آتلانتیس (۳) آخرین اخبار (۱) آزمون جامع دکتری (۱) آزمون دکتری (٢) آزمون کارشناسی ارشد (۱) آمادگی برای آزمون دکتری (۳) آمار جالب (۱) آندالوزیت (۱) اب شناسی (۳) ابر قاره ها (۱) ابزار سنگی (۱) اتشفشان (۱) اخبار جالب (٩) اخبار زمین شناسی (٤۱) اخبار گروه (٤) ادامه تحصیل در خارج از کشور (٢) اربیکولار (٢) ارسال مقاله (۳) استخدام (٢) اعلام نتایج دکتری (۱) البرز (۱) الماس (۱) الیوین (۱) انجمن زمین شناسی ایران (۱) انعکاس نور (۱) انواع جریان ماگما (۱) انواع کانی سازی (٢) اهمیت نویسنده اول در مقاله (۱) اولین پرنده (۱) اولین زن معدنکار ایران (۱) اولین کنفرانس ملی سنجش از دور و سیستم اطلاعات جغرا (۱) اولین کنگره بین‌المللی عناصر نادر خاکی و تکنولوژی (۱) اکتشاف معدن (۱) ایزوتوپهای ناپایدار (۱) ایزوتوپهای ناپایدار (۱) ایستگاه فضایی بین المللی (٢) بازالت (۱) بافت اسپینیفکس (۱) بافت سنگهای آذرین (۱) بافت گرافیکی (۱) بد زمین (۱) برج میلاد (۱) برش های الماس (۱) بزرگترین ماه (۱) بلور شناسی (۱) بلورشناسی (۱) بلک اسموکر (۱) بنیاد ملی نخبگان (۱) بورس (۱) بی بی سی (٤) بیبیلان (۱) بیست و سومین همایش بلورشناسی و کانی شناسی ایران (۱) بیوتیت (٢) پالئوتکتونیک (۱) پایان نامه (۱) پتانسیل شیمیایی (۱) پترولوژی (۱) پراش پرتو ایکس (۱) پروژه تحقیقاتی (٢) پس لرزه (۱) پگماتیت (۱) پگماتیت (۱) پلاژیوکلاز (۱) پلاژیوکلاز در مقطع نازک (۱) پلاژیوکلاژ زونه (۱) پیروکسن (۱) پیش بینی زلزله (۱) تبریک سال 1391 (۱) ترمومتری (۱) تسونامی (٤) تصاویر ماهواره ای (۱۱) تصفیه آب (۱) تصویر فضایی (٥) تصویر ماهواره ای (٤) تعیین درجه حرارت (۱) تقسیم بندی ژئوشیمیایی عناصر (۳) تقسیم بندی گرانیت ها (۱) تقسیم بندی گلداشمیت (۳) توپاز (۱) توده هوایی (۱) توصیف سنگهای گرانیتی (۱) توصیف سنگهای گرانیتی (۱) تکامل انسان (۱) تکتونیک (٢) جاذبه زمین (۱) جاذبه های گردشگردی ایران (۱) جریان گدازه ای (۱) جریان واریزه (۱) جو (۱) جواهر (۳) حشرات (۱) حقیقت تلخ (۱) خزش (۱) خورشید (٤) دانشجو (۱) دانشگاه آزاد (٢۸) دانشگاه آزاد تهران شمال (۱) دانشگاه پیام نور ابهر (۱) دانشگاه دامغان (۱) دانشگاه سراسری (۳) دانشگاه شاهرود (۱) دانشگاه شهید بهشتی (۱) دانشگاه فردوسی مشهد (۱) دانلود (۱) دانلود مقاله زمین شناسی (۱٤) دانلود نقشه زمین شناسی (۱) دانلود کتاب (٢) دانلود کتاب زمین شناسی (٤) دایناسور (۳) دریاچه ارومیه (۳) دفاع از عنوان پایان نامه (۱) دهانه آتشفشان (۳) دودکش جن (٢) دودکش های سیاه (۱) دوران ژوراسیک (۱) دوره آموزشی arc gis (۱) دوره آموزشی آرک (۱) دوماه در آسمان (۱) دکتر قریب (۱) دکتر مالکی (۱) دکتری دانشگاه آزاد (۱) دکتری در خارج از کشور (۳) دیرینه شناسی (۱) دیوار چین (۱) راه شیری (۱) رسوب شناسی (۳) رعد و برق (٢) رفع مشکل دانلود (۱) رنگین کمان (۱) روان شدگی (٢) روش های آنالیز نمونه های معدنی (٢) روی (۱) ریزش (۱) ریشتر (۱) زباله های فضایی (۱) زلزله (٧) زلزله آذربایجان (۱) زلزله تبریز (۱) زلزله ترکیه (۱) زلزله تهران (۱) زلزله ژاپن (۱) زلزله سنجی (۱) زمرد (۱) زمین ساخت (۱) زمین شناس (٢) زمین شناسان دانشگاه آزاد اسلامی (٢٧) زمین شناسی (٢۱) زمین شناسی اقتصادی (٩) زمین شناسی پزشکی (٢) زمین شناسی تاریخی (٤) زمین شناسی زیست محیطی (٥) زمین شناسی نفت (٢) زمین شناسی نفت دکتر رضائی (۱) زمین لرزه (۳) زمین لغزش (٤) زمین لغزه (۱) زنجان (۱) زینب آزادبخت (۱۳) ژئوتوریسم (۱) ژئوشیمی (٥) ژئوشیمی رولینسون (۱) ژئوفیزیک (٢) سازمان زمین شناسی کشور (۳) سازند آسماری (۱) ساعت زمین (۱) ستاره (٢) سد (۱) سد ستارخان (۱) سربازی (۱) سرطان (۱) سقوط (۱) سمینار زمین شناسی (۱) سنجش از دور (۱) سنگ آذرین (۳) سنگ شناسی (۳) سنگ شناسی دگرگونی (۱) سنگ شناسی رسوبی (٢) سنگهای گرانیتی (۳) سوالات مصاحبه حضوری آزمون دکتری (۳) سیاره (٤) سیارک (۱) سیالات درگیر (۱) شایعات زمین شناسانه (٢) شرط معدل (۱) شرکت ملی نفت (۱) شفق قطبی (٢) شق القمر (۱) طبقه بندی گرانیت ها (۱) عصر یخبندان (۳) عطارد (۱) علوم پایه (۱) عناصر سیدروفیل (۱) عناصر لیتوفیل (۱) عناصر نادر خاکی (۱) عناصر کالکوفیل (۱) عناصر کمیاب (۱) عکس زمین شناسی (٢٤) غار (٢) غروب آفتاب (۱) فرسایش (٤) فرسایش بادی (۱) فسیل (٢) فسیل شناسی (۱) فضا (٩) فضاپیما (٢) فعالیت شیمیایی (۱) فلدسپارها (۱) فوت دکتر یعقوب پور (۱) فوگاسیته اکسیژن (۱) فولییشن (۱) فوکوشیما (۱) فیزیک (۱) فیس بوک (٢) قطب شمال (٢) گدازه بالشی (۱) گرانوتوئیدها (۳) گرانیت (٦) گرانیت قلع دار (۳) گرانیت نوع a (٢) گرانیت نوع i (۱) گرانیت نوع s (۱) گرایزن (۱) گردهمائی (٢) گرم شدن زمین (٢) گروه میکا (٢) گسترش جانبی (۱) گسل (۱) گل (۱) گوهر شناسی (۱) لغتنامه زمین شناسی (۱) مالاکیت (۱) ماه (٤) ماه گرفتگی (٢) ماکروفسیل (۱) محلول های هیدروترمال (۱) مخازن نفتی (۱) مخازن کربناته (۱) مخاطرات زمین (۱) مخروط افکنه (۱) مدارک مورد نیاز اقدام برای تحصیل در خارج از کشور (۱) مردان نمکی (۱) مریخ (۱) مس (۳) مشکین شهر (۱) مصاحبه حضوری دکتری (۳) مطالعه سیالات درگیر (۱) معدن ذغالسنگ (۱) معدن نمک چهر آباد (۱) مقالات آی اس آی (٢) مقاله زمین شناسی (۱۳) ملات (۱) مناطق دیدنی ایران (۱) منبع زمین شناسی نفت (۱) مهناز میرزایی (۱) مهندسی معدن (٢) مکانیسم های کانونی (۱) میدان مغناطیسی (٢) میکای سیاه (٢) میکای لیتیم دار (۱) ناسا (۱٥) نتایج کارشناسی ارشد آزاد (۱) نتایج کارشناسی ارشد ازاد 1390 (۱) نتایج کنکور آزاد (۱) نتایج کنکور سراسری (٢) نجوم (٦) نحوه اقدام برای ادامه تحصیل خارج از کشور (۳) نحوه نوشتن مقاله علمی (۱) نشست زمین شناسی (۱) نصاویر ماهواره ای (۱) نفت (۱) نفشه 1:250000 (۱) نقشه زمین شناسی (۱) نیروگاه اتمی فوکوشیما (۱) همایش (٢٧) هوازدگی (۳) هواشناسی (۱) هیئت علمی (۱) کارست (۱) کارگاه آموزشی (۱) کاسیتریت (۱) کانسارهای پورفیری (٢) کانسارهای هیدروترمال (۱) کانون زلزله (۱) کانی (۱) کانی سازی اسکارن (٢) کانی شناسی (٦) کانی شناسی میکروسکوپی (۳) کانی های صنعتی (۱) کانی های فلزی (٢) کانیها در زیر میکروسکوپ (٢) کلاس های آموزشی (۱) کماتوئیت (۱) کنفرانس (۱۳) کنگره (۱) کنکور دکتری (٤) کنکور کارشناسی ارشد (٢) کهکشان (٥) کویر مرنجاب (۱) کویرهای ایران (۱) کیلا اوا- هاوایی (٢) کیمبرلیت (۱) یخچالهای طبیعی (٢)
دوستان من وبسایت گروه فیس بوک گروه سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران شمال (علوم پایه) سازمان نقشه برداری کشور پایگاه ملی داده های علوم زمین کشور گروه مشاوران علوم زمین پانا انجمن علمی زمین شناسی دانشگاه تهران گروه زمین شناسی دانشگاه اصفهان در فیس بوک گروه زمین شناسی دانشگاه تربیت مدرس در فیس بوک دانشگاه آزاد اسلامی شیراز دانشگاه تهران دانشگاه شهید بهشتی دانشکده زمین شناسی دانشگاه هاروارد دانشکده زمین شناسی دانشگاه تورنتو دانشکده زمین شناسی دانشگاه اتاوا وبلاگ بزرگ مقالات زمین شناسی زمین شناسی علمی زیبا دانشجویان زمین شناسی اقتصادی لاهیجان Earth پایگاه برنامه های علوم زمین مهندسین مشاور خاک و پی فیدار گروه زمین آزمون دنیای ژئوماتیکس انجمن زمین شناسی اقتصادی ایران Carbonate Sedimentologist سازمان فضایی ایران زمین شناس جوان سایت فدک GEO-GIS خبرنامه زمیننیوز بزرگ ترین وبلاگ تست زمین شناسی در ایران وبلاگ زمین شناسی پرتیکان سنگ شناسی رسوبی(مجتبی مهدی نیا) شرکت معدنی سنگ گرانیت شفق نطنز گروه کوهنوردی اوشیدا زاهدان وبلاگ زمين شناسي لرستان فارغ التحصیلان زمین شناسی ورودی 82 دانشگاه شهید چمران اهواز MS-GEOLOGIST دختر زمین شناس زمین شناسی و ژئوتوریسم Iranian Geologist غارهای ایران ژئومورفولوژی، علم مطالعه اشکال زمین زمین شناسی انجمن نجوم آماتوری لیرا وبسایت شخصی دکتر رضا میرزایی محمودآبادی رخساره مهندسین معدن دانشگاه صنعتی بیرجند سایت تخصصی جی.آی.اس انجمن عملی مهندسی معدن تهران جنوب آزمونکده : بانک جامع سوالات دانشجویان زمین شناسی زاهدان