زینب آزادبخت
تماس با من
پروفایل من
نویسنده وبلاگ زینب آزادبخت
آرشیو وبلاگ
      زمین شناسان دانشگاه آزاد اسلامی (مسیری جدید در ارتقای سطح علمی)
هنوز برای نجات دریاچه ارومیه دیر نیست نویسنده: زینب آزادبخت - ۱۳٩٠/٦/٢٤

بررسی علمی و زیست محیطی دلایل بروز این فاجعه، با دکتر اسماعیل کهرم، استاد دانشگاه و متخصص محیط زیست در تهران:

 دریاچه ‏ی ارومیه بزرگ‏ترین دریاچه‏ ی داخل خاک ایران است. تا به ‏حال دومین دریاچه‏ ی شور جهان بعد از "بحرالمیت" بوده و متأسفانه الان (از نطر شوری) رکوددار شده است. پیش از این، این دریاچه ۱۶۷ کیلومتر طول و بین ۳۷ تا ۵۴ کیلومتر هم عرض داشت. 
دریاچه‏ ی اورومیه چنین موجود باابهتی بود که حدود پنج‏ هزار کیلومتر مربع وسعت دارد و حوزه‏ ی آب‏ریزش ۵۰هزار کیلومتر مربع است.


این دریاچه در روزهای خشک، حدود ۳۲ تا ۳۷ میلیارد مترمکعب آب را در خودش جای می‏داد. شوری آب حدود ۸۰ گرم در لیتر بود. حدود ۱۳ یا ۱۴ نوع جلبک در آن زندگی می‏کردند و یک موجود سخت‏ پوست آب شور به نام "آرتیمیا اورمیانا". 
آرتیمیا اورمیانا موجودی است که حدود یکی دو سانتی‏متر طول دارد و دارای ۱۱ جفت پا است. درست مانند یک موجود فضایی. ماده ‏اش در طول تابستان حدود هزار تخم می‏گذارد و این تخم‏ها را برای ماهی‏ سراها، پرورش ماهی و یا میگو مصرف می‏کردند. این شرایطی بود که بود! 
دریاچه‏ ی ارومیه نه تنها ایجاد آب و هوا می‏کرد، نه تنها زمین‏های کشاورزی را از راه سفره ‏های آب زیرزمینی مشروب می‏کرد که با حفر چاه از آن استفاده می‏کردند، بلکه برای آبیاری تمام باغ‏های سیب و انگور و بادام معروف ارومیه، از چاه‏هایی استفاده می‏کردند که این دریاچه تأمین می‏کرد. این شرایطی بود که بود!
۱۰۲ جزیره داشت که نیمی از آن مسکونی بود و مردم در آن‏ها زندگی می‏کردند. در بقیه‏ ی جزایر هم حیات وحش، مانند قوچ، میش، کله‏بز و حتی گوزن زرد ایرانی که منحصر به ایران است، زندگی می‏کردند.

این وضعیت دریاچه‏ ی اورومیه بود، قبل از بحران کنونی. ممکن است تشریح کنید که وضعیت فعلی دریاچه ‏ی ارومیه چطور است؟

الان با کمال تأسف بسیاری از آن جزایر از بین رفته‏ اند. به ‏خاطر این‏که آن‏قدر آب پس رفته، آن‏قدر آب از بین رفته که الان ما نمی‏دانیم چندتا جزیره باقی مانده است. حتی آن‏ها که مسکونی بوده ‏اند. مثلاً جزایر "دوقوزلر" و یا "نه‏گانه"، الان به سواحل جنوبی متصل شده ‏اند. 
هم‏اکنون میزان آب دریاچه‏ ی اورومیه به سه‏ پنجم رسیده و یا ۶۰ درصد کاهش نشان می‏دهد. عمق آب از ۱۳متر، حداکثر به دو ونیم متر رسیده است. در این شرایط، تبخیر شدیدتر می‏شود.رنگ آب دریاچه‏ ی اورومیه که آن را "فیروزه ‏ی ایران" می‏نامیدند، الان تبدیل به چیزی شده شبیه به آب پرتقال و یا آب هندوانه. یعنی قرمز رنگ شده است. به ‏خاطر فعالیت جلبک‏ها، یا انواع کانی‏ها مانند کلرورسدیم و یا یدورسدیم که در دریاچه وجود دارند و این کریستال‏ها رنگ‏های مختلف را به خود گرفته‏ اند. 

در حال حاضر شوری آب از حد اشباع گذشته است و در روزهای گرم، حتی تخمین زده می‏شود که تا حدود ۴۰۰ گرم در لیتر باشد. یعنی اگر شما یک لیتر آب را بجوشانید، ۴۰۰ گرم نمک ته آن رسوب می‏کند و الان از نظر شوری، رکوددار است. حتی جلوتر از بحرالمیت و یا "دریای مرده" در اسراییل.
در این شرایط، آرتیمیاها هم آب بدن‏شان را از دست دادند و همه مردند. حدود ۴۰هزار بال فلامینگو در جزایر دریاچه‏ ی اورومیه تخم‏گذاری می‏‏کردند که در یکی دو سال گذشته، یک بال هم ظاهر نشد. هم‏چنین حدود ۲۰هزار بال پلیکان سفید در این جزایر تخم‏گذاری می‏کردند. تعداد بسیاری پرنده‏ ها نیز در جزایر این دریاچه زمستان‏ گذرانی می‏کردند که الان به‏ خاطر شوری آب دیگر نمی‏آیند. چون روی سر و چشم این پرندگان قندیل نمک بسته می‏شود و نابینا می‏شوند. 
لذا ما الان با یک وضع بسیار بسیار بحرانی مواجهه هستیم که متأسفانه روز به روز هم وخیم‏تر می‏شود.


چرا وضعیت دریاچه‏ ی اورومیه چنین شده است؟ چه مسائلی پیش آمد که بزرگ‏ترین دریاچه‏ ی داخل ایران و دومین دریاچه‏ ی آب شور دنیا در وضعیت بحرانی کنونی قرار گرفته است؟

متأسفانه ایران در یک منطقه‏ ی خشک و نیمه ‏خشک جهان قرار گرفته و این مسئله به امروز و دیروز هم برنمی‏گردد. کما این‏که پادشاهان هخامنشی در سنگ نوشته‏ ها خشک‏سالی را به عنوان یک بلیه معرفی کرده‏ اند و نوشته‏ اند که «اهورامزدا این کشور را از دشمن، خشک‏سالی و دروغ حفظ کند». اما امروز هرسه‏ ی این‏ها با ما هستند. هم دشمن داریم، هم خشک‏سالی و هم دروغ متأسفانه در مملکت ما متداول است. 
با توجه به این مسئله، ایران در یک منطقه‏ ی خشک و نیمه‏ خشک است و میزان بارانی که ما دریافت می‏کنیم، یک‏ سوم معدل جهانی است. یعنی جهان ۸۵۰ میلی‏متر باران، برف و تگرگ در سال دریافت می‏کند، ما ۲۵۰ میلی‏ لیتر در سال. تازه آن هم در سال‏های معمولی. در سال‏های خشک نصف این میزان را دریافت می‏کنیم. 
متأسفانه در طی ۶-۷ سال گذشته خشک‏سالی‏ های وحشتناکی داشتیم که هشت استان مملکت را در بر گرفته بود. استان‏هایی مانند یزد، کرمان، اصفهان، خوزستان، بوشهر، هرمزگان و سیستان و بلوچستان. 
اما با وجود این، استان آذربایجان غربی که دریاچه‏ ی اورومیه در آن واقع شده، از نظر بارش و داشتن آب، بعد از لرستان مقام دوم را در مملکت ما دارد. یعنی یک استان خشک مانند کرمان، یزد، فارس، اصفهان و… نیست. ولی مع‏ الوصف ما با چنین پدیده‏ای روبرو هستیم. 
علاوه بر خشک‏سالی که خیلی‏ ها آن را مقصر می‏دانند، مسئله‏ ی دیگر این است که ما روی رودخانه‏ هایی که دریاچه‏ ی ارومیه را مشروب می‏کردند، ۳۵ تا سد بسته ‏ایم. آب سدها را در بالادست به مصرف کشاورزی می‏رسانیم. کشاورزی را توسعه داده‏ ایم و از ۳۰۰هزار هکتار به ۷۰۰هزار هکتار رسانده‏ ایم. 
آب را هم به همان صورتی که هخامنشیان استفاده می‏کردند، به مصرف می‏رسانیم، یعنی کرتی وارد مزرعه می‏کنیم. یعنی مصرف آب در آن بالا زیاد است. اما سهم و حق آب دریاچه‏ ی اورمیه چه می‏شود؟ هیچی! یک قطره از آب رودخانه‏ ها وارد دریاچه نمی‏شود. 
در روزگاران خوش گذشته، پنج و نیم میلیارد متر مکعب آب در سال وارد دریاچه‏ ی اورومیه می‏شد. اما امروز جلوی این رودخانه‏ ها را سد بسته‏ ایم و یک قطره آب هم وارد دریاچه نمی‏شود.

خشک‏سالی هم باعث شد که آن یک میلیارد مکعبی که به صورت نزولات آسمانی و بارش وارد دریاچه ‏ی ارومیه می‏شد، نصف بشود. چشمه‏ ها هم مانند سابق نبودند که نیم ‏میلیارد مترمکعب آب به دریاچه می‏رساندند. بنابراین از هفت میلیارد مترمکعب آبی که در سال‏های معمولی و نرمال وارد دریاچه‏ ی ارومیه می‏شد، حتی یک ‏سوم‏اش هم وارد نشد. از سوی دیگر تبخیر هم بسیار زیاد است. 
در نتیجه ما مقدار آب دریاچه ‏ی ارومیه را از دست دادیم و اگر به همین روال پیش برویم، در ظرف دو سال آینده، حداکثر سه سال آینده، دریاچه‏ ی اورومیه به‏ کل خشک خواهد شد.

 

به نظر شما، در وضعیت کنونی، برای نجات دریاچه ‏ی اورومیه چه باید کرد؟

امروز جهان به جایی رسیده که سدها را دلیل پیشرفت نمی‏ بیند. ما زمانی قهرمان سدسازی شدیم که دیگران این کار را ترک کرده بودند. 
الان در ایالات متحده‏ ی امریکا دارند سدها را تخریب می‏کنند. سدها را تخریب کردند و کتابی نوشتند به نام «چطور می‏شود سدها را برچید؟» چون می‏دانستند قرار است سدها از بین بروند، یک راه تکنیکی پیشنهاد کردند. در آلمان هم همین‏طور. سدها دیگر قهرمان ندارند.
در کشور همسایه‏ ی ما ترکیه هم نمی‏گذارند سدها با ارتفاعی بیشتر از ۱۵ متر ساخته شود. قرار است در آخر ماه شهریور ماه، در ترکیه کنفرانسی در همین زمینه داشته باشیم. 
متأسفانه ما ۷۷ سد را پیش‏بینی کردیم و ۳۵ سد را بر روی رودخانه‏ های مشروب کننده زدیم و همان‏طور که گفتم، دریاچه‏ ی ارومیه را از آبی که حقش بود محروم کردیم. در حال حاضر هم ۱۰ سد دیگر در حال ساختمان هستند. 
بنابراین سدسازی را باید متوقف کنیم. باید حق آب دریاچه‏ ی اورمیه را بدهیم. الان مقداری زیادی آب در پشت سد‏ها ذخیره شده است. ما می‏توانیم از هر سد حدود ۲۰درصد از آب را رها کنیم. وزرات نیرو تعهد کند که این آب را تحویل دریاچه‏ ی ارومیه بدهد که وسط راه از آن پمپاژ نشود و آن وقت منتظر بمانیم، ببینیم امسال در پاییز و زمستان و نیز بهار سال آینده آبی خواهد آمد؛ تا دریاچه نفسی بکشد.

به نظر شما، آیا هنوز امکان نجات دریاچه‏ ی ارومیه هست یا کار از کار گذشته است؟

خیر! کار از کار نگذشته و هنوز اگر ما اقدامی را که توضیح دادم انجام بدهیم… البته طرح‏هایی مانند بارور کردن ابرها، یا انتقال آب از جایی دیگر و یا بهبود سیستم‏های آبیاری نیز هستند که من با آخرین آن موافق‏ هستم. چون باعث می‏شود در بالادست آب کم‏تر مصرف بشود و در نتیجه آب بیشتری در اختیار دریاچه‏ ی ارومیه قرار بگیرد. 
اگر این کارها انجام بگیرد، اگر ۲۰-۲۵درصد آب ذخیره شده در هر سد، به دریاچه‏ ی اورومیه تعلق بگیرد، من مطمئن‏ام دریاچه‏ ی اورومیه جان دوباره خواهد یافت.

منبع 

 

لینک      نظرات ()      

مطالب اخیر میکای سیاه مراحل نوشتن پروپوزال فوق لیسانس/ دکتری در کانادا بیست و سومین همایش بلورشناسی و کانی شناسی ایران اولین کنفرانس ملی سنجش از دور و سیستم اطلاعات جغرافیایی در علوم زمین توپاز عناصر کمیاب (REE) کماتوئیت و بافت اسپینیفکس مهناز میرزایی، اولین زن معدنکار ایران پگماتیت چیست؟ حقیقتی تلخ و رایج در دانشگاه های ایران
کلمات کلیدی وبلاگ 1390 (٢) 5 شهریور 1390 (۱) arc gis (٢) babylon geology glossary (۱) death valley (۱) earth (٤) fluid inclusion (۱) gps (۱) gravity (۱) icp (۱) icp-ms (۱) landslid (٢) niagara falls (۱) pirajno 2009 (۱) plan of study (۱) ree (۱) remote sensing (۱) satellite image (۱) usgs (۱) xrd (۱) آبشار (۱) آبشار نیاگارا (۱) آبشناسی (٤) آتشفشان (٥) آتشفشان های زیر یخچالی (۱) آتلانتیس (۳) آخرین اخبار (۱) آزمون جامع دکتری (۱) آزمون دکتری (٢) آزمون کارشناسی ارشد (۱) آمادگی برای آزمون دکتری (۳) آمار جالب (۱) آندالوزیت (۱) اب شناسی (۳) ابر قاره ها (۱) ابزار سنگی (۱) اتشفشان (۱) اخبار جالب (٩) اخبار زمین شناسی (٤۱) اخبار گروه (٤) ادامه تحصیل در خارج از کشور (٢) اربیکولار (٢) ارسال مقاله (۳) استخدام (٢) اعلام نتایج دکتری (۱) البرز (۱) الماس (۱) الیوین (۱) انجمن زمین شناسی ایران (۱) انعکاس نور (۱) انواع جریان ماگما (۱) انواع کانی سازی (٢) اهمیت نویسنده اول در مقاله (۱) اولین پرنده (۱) اولین زن معدنکار ایران (۱) اولین کنفرانس ملی سنجش از دور و سیستم اطلاعات جغرا (۱) اولین کنگره بین‌المللی عناصر نادر خاکی و تکنولوژی (۱) اکتشاف معدن (۱) ایزوتوپهای ناپایدار (۱) ایزوتوپهای ناپایدار (۱) ایستگاه فضایی بین المللی (٢) بازالت (۱) بافت اسپینیفکس (۱) بافت سنگهای آذرین (۱) بافت گرافیکی (۱) بد زمین (۱) برج میلاد (۱) برش های الماس (۱) بزرگترین ماه (۱) بلور شناسی (۱) بلورشناسی (۱) بلک اسموکر (۱) بنیاد ملی نخبگان (۱) بورس (۱) بی بی سی (٤) بیبیلان (۱) بیست و سومین همایش بلورشناسی و کانی شناسی ایران (۱) بیوتیت (٢) پالئوتکتونیک (۱) پایان نامه (۱) پتانسیل شیمیایی (۱) پترولوژی (۱) پراش پرتو ایکس (۱) پروژه تحقیقاتی (٢) پس لرزه (۱) پگماتیت (۱) پگماتیت (۱) پلاژیوکلاز (۱) پلاژیوکلاز در مقطع نازک (۱) پلاژیوکلاژ زونه (۱) پیروکسن (۱) پیش بینی زلزله (۱) تبریک سال 1391 (۱) ترمومتری (۱) تسونامی (٤) تصاویر ماهواره ای (۱۱) تصفیه آب (۱) تصویر فضایی (٥) تصویر ماهواره ای (٤) تعیین درجه حرارت (۱) تقسیم بندی ژئوشیمیایی عناصر (۳) تقسیم بندی گرانیت ها (۱) تقسیم بندی گلداشمیت (۳) توپاز (۱) توده هوایی (۱) توصیف سنگهای گرانیتی (۱) توصیف سنگهای گرانیتی (۱) تکامل انسان (۱) تکتونیک (٢) جاذبه زمین (۱) جاذبه های گردشگردی ایران (۱) جریان گدازه ای (۱) جریان واریزه (۱) جو (۱) جواهر (۳) حشرات (۱) حقیقت تلخ (۱) خزش (۱) خورشید (٤) دانشجو (۱) دانشگاه آزاد (٢۸) دانشگاه آزاد تهران شمال (۱) دانشگاه پیام نور ابهر (۱) دانشگاه دامغان (۱) دانشگاه سراسری (۳) دانشگاه شاهرود (۱) دانشگاه شهید بهشتی (۱) دانشگاه فردوسی مشهد (۱) دانلود (۱) دانلود مقاله زمین شناسی (۱٤) دانلود نقشه زمین شناسی (۱) دانلود کتاب (٢) دانلود کتاب زمین شناسی (٤) دایناسور (۳) دریاچه ارومیه (۳) دفاع از عنوان پایان نامه (۱) دهانه آتشفشان (۳) دودکش جن (٢) دودکش های سیاه (۱) دوران ژوراسیک (۱) دوره آموزشی arc gis (۱) دوره آموزشی آرک (۱) دوماه در آسمان (۱) دکتر قریب (۱) دکتر مالکی (۱) دکتری دانشگاه آزاد (۱) دکتری در خارج از کشور (۳) دیرینه شناسی (۱) دیوار چین (۱) راه شیری (۱) رسوب شناسی (۳) رعد و برق (٢) رفع مشکل دانلود (۱) رنگین کمان (۱) روان شدگی (٢) روش های آنالیز نمونه های معدنی (٢) روی (۱) ریزش (۱) ریشتر (۱) زباله های فضایی (۱) زلزله (٧) زلزله آذربایجان (۱) زلزله تبریز (۱) زلزله ترکیه (۱) زلزله تهران (۱) زلزله ژاپن (۱) زلزله سنجی (۱) زمرد (۱) زمین ساخت (۱) زمین شناس (٢) زمین شناسان دانشگاه آزاد اسلامی (٢٧) زمین شناسی (٢۱) زمین شناسی اقتصادی (٩) زمین شناسی پزشکی (٢) زمین شناسی تاریخی (٤) زمین شناسی زیست محیطی (٥) زمین شناسی نفت (٢) زمین شناسی نفت دکتر رضائی (۱) زمین لرزه (۳) زمین لغزش (٤) زمین لغزه (۱) زنجان (۱) زینب آزادبخت (۱۳) ژئوتوریسم (۱) ژئوشیمی (٥) ژئوشیمی رولینسون (۱) ژئوفیزیک (٢) سازمان زمین شناسی کشور (۳) سازند آسماری (۱) ساعت زمین (۱) ستاره (٢) سد (۱) سد ستارخان (۱) سربازی (۱) سرطان (۱) سقوط (۱) سمینار زمین شناسی (۱) سنجش از دور (۱) سنگ آذرین (۳) سنگ شناسی (۳) سنگ شناسی دگرگونی (۱) سنگ شناسی رسوبی (٢) سنگهای گرانیتی (۳) سوالات مصاحبه حضوری آزمون دکتری (۳) سیاره (٤) سیارک (۱) سیالات درگیر (۱) شایعات زمین شناسانه (٢) شرط معدل (۱) شرکت ملی نفت (۱) شفق قطبی (٢) شق القمر (۱) طبقه بندی گرانیت ها (۱) عصر یخبندان (۳) عطارد (۱) علوم پایه (۱) عناصر سیدروفیل (۱) عناصر لیتوفیل (۱) عناصر نادر خاکی (۱) عناصر کالکوفیل (۱) عناصر کمیاب (۱) عکس زمین شناسی (٢٤) غار (٢) غروب آفتاب (۱) فرسایش (٤) فرسایش بادی (۱) فسیل (٢) فسیل شناسی (۱) فضا (٩) فضاپیما (٢) فعالیت شیمیایی (۱) فلدسپارها (۱) فوت دکتر یعقوب پور (۱) فوگاسیته اکسیژن (۱) فولییشن (۱) فوکوشیما (۱) فیزیک (۱) فیس بوک (٢) قطب شمال (٢) گدازه بالشی (۱) گرانوتوئیدها (۳) گرانیت (٦) گرانیت قلع دار (۳) گرانیت نوع a (٢) گرانیت نوع i (۱) گرانیت نوع s (۱) گرایزن (۱) گردهمائی (٢) گرم شدن زمین (٢) گروه میکا (٢) گسترش جانبی (۱) گسل (۱) گل (۱) گوهر شناسی (۱) لغتنامه زمین شناسی (۱) مالاکیت (۱) ماه (٤) ماه گرفتگی (٢) ماکروفسیل (۱) محلول های هیدروترمال (۱) مخازن نفتی (۱) مخازن کربناته (۱) مخاطرات زمین (۱) مخروط افکنه (۱) مدارک مورد نیاز اقدام برای تحصیل در خارج از کشور (۱) مردان نمکی (۱) مریخ (۱) مس (۳) مشکین شهر (۱) مصاحبه حضوری دکتری (۳) مطالعه سیالات درگیر (۱) معدن ذغالسنگ (۱) معدن نمک چهر آباد (۱) مقالات آی اس آی (٢) مقاله زمین شناسی (۱۳) ملات (۱) مناطق دیدنی ایران (۱) منبع زمین شناسی نفت (۱) مهناز میرزایی (۱) مهندسی معدن (٢) مکانیسم های کانونی (۱) میدان مغناطیسی (٢) میکای سیاه (٢) میکای لیتیم دار (۱) ناسا (۱٥) نتایج کارشناسی ارشد آزاد (۱) نتایج کارشناسی ارشد ازاد 1390 (۱) نتایج کنکور آزاد (۱) نتایج کنکور سراسری (٢) نجوم (٦) نحوه اقدام برای ادامه تحصیل خارج از کشور (۳) نحوه نوشتن مقاله علمی (۱) نشست زمین شناسی (۱) نصاویر ماهواره ای (۱) نفت (۱) نفشه 1:250000 (۱) نقشه زمین شناسی (۱) نیروگاه اتمی فوکوشیما (۱) همایش (٢٧) هوازدگی (۳) هواشناسی (۱) هیئت علمی (۱) کارست (۱) کارگاه آموزشی (۱) کاسیتریت (۱) کانسارهای پورفیری (٢) کانسارهای هیدروترمال (۱) کانون زلزله (۱) کانی (۱) کانی سازی اسکارن (٢) کانی شناسی (٦) کانی شناسی میکروسکوپی (۳) کانی های صنعتی (۱) کانی های فلزی (٢) کانیها در زیر میکروسکوپ (٢) کلاس های آموزشی (۱) کماتوئیت (۱) کنفرانس (۱۳) کنگره (۱) کنکور دکتری (٤) کنکور کارشناسی ارشد (٢) کهکشان (٥) کویر مرنجاب (۱) کویرهای ایران (۱) کیلا اوا- هاوایی (٢) کیمبرلیت (۱) یخچالهای طبیعی (٢)
دوستان من وبسایت گروه فیس بوک گروه سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران شمال (علوم پایه) سازمان نقشه برداری کشور پایگاه ملی داده های علوم زمین کشور گروه مشاوران علوم زمین پانا انجمن علمی زمین شناسی دانشگاه تهران گروه زمین شناسی دانشگاه اصفهان در فیس بوک گروه زمین شناسی دانشگاه تربیت مدرس در فیس بوک دانشگاه آزاد اسلامی شیراز دانشگاه تهران دانشگاه شهید بهشتی دانشکده زمین شناسی دانشگاه هاروارد دانشکده زمین شناسی دانشگاه تورنتو دانشکده زمین شناسی دانشگاه اتاوا وبلاگ بزرگ مقالات زمین شناسی زمین شناسی علمی زیبا دانشجویان زمین شناسی اقتصادی لاهیجان Earth پایگاه برنامه های علوم زمین مهندسین مشاور خاک و پی فیدار گروه زمین آزمون دنیای ژئوماتیکس انجمن زمین شناسی اقتصادی ایران Carbonate Sedimentologist سازمان فضایی ایران زمین شناس جوان سایت فدک GEO-GIS خبرنامه زمیننیوز بزرگ ترین وبلاگ تست زمین شناسی در ایران وبلاگ زمین شناسی پرتیکان سنگ شناسی رسوبی(مجتبی مهدی نیا) شرکت معدنی سنگ گرانیت شفق نطنز گروه کوهنوردی اوشیدا زاهدان وبلاگ زمين شناسي لرستان فارغ التحصیلان زمین شناسی ورودی 82 دانشگاه شهید چمران اهواز MS-GEOLOGIST دختر زمین شناس زمین شناسی و ژئوتوریسم Iranian Geologist غارهای ایران ژئومورفولوژی، علم مطالعه اشکال زمین زمین شناسی انجمن نجوم آماتوری لیرا وبسایت شخصی دکتر رضا میرزایی محمودآبادی رخساره مهندسین معدن دانشگاه صنعتی بیرجند سایت تخصصی جی.آی.اس انجمن عملی مهندسی معدن تهران جنوب آزمونکده : بانک جامع سوالات دانشجویان زمین شناسی زاهدان